Çin’de ordudaki yolsuzluk soruşturmalarında komuta kademesinin neredeyse tamamı tasfiye edildi

Views: 0

Çin’de son yıllarda silahlı kuvvetlere yönelik yolsuzluk soruşturmalarında çok sayıda üst düzey general tasfiye edilirken komuta kademesinde topyekun bir temizliğin izleri görülüyor.
Ülkede son 3 yılda soruşturmalar nedeniyle çok sayıda üst düzey asker görevden alındı ve ihraç edildi. Ortadan kaybolan, kamuya açık etkinliklere katılmayan birçok ismin ise akıbeti bilinmiyor.

Soruşturmalar, orduyu yöneten Merkezi Askeri Komisyonun üyelerinin aynı sıra kuvvet karargahları ve cephe komutanlıklarının başındaki isimlerin neredeyse tamamının tasfiyesine yol açtı.

Komünist rejimle yönetilen ülkede Çin Halk Kurtuluş Ordusu (ÇHKO), kural olarak Çin Komünist Partisinin (ÇKP) silahlı kanadı ve ona bağlı örgüt niteliği taşıyor. Öte yandan ÇHKO, 2 milyon aktif personeliyle dünyanın en kalabalık ulusal ordusu konumunda buluyor.

Ordudaki soruşturmalar, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’nin rejimin beka sorunu olarak gördüğü yolsuzlukla mücadele kampanyasının bir uzantısı niteliği taşırken ona en yakın isimlerin sahi soruşturma ağına yakalanması, bu konuda ne denli ciddi olduğunu gösteriyor.

AA muhabiri, 2023’ten bu yana süregelen soruşturmaların hangi üst düzey askerleri hedef aldığı, ordunun merkez yönetimi, kuvvet ve cephe komutanlıklarının kadrolarını nasıl etkilediğine ilişkin bilgileri derledi.

Merkezi Askeri Komisyon

Çin ordusunu, Devlet Başkanı Şi’nin başında bulunduğu 7 kişilik Merkezi Askeri Komisyon (MAK) yönetiyor. Şi, Komisyon Başkanı olarak orduyla ilgili tüm kararların alınmasında tek yetkili konumunda bulunuyor.

Komisyonda, iki kıdemli orgeneral “başkan yardımcısı” sıfatıyla yer alıyor. Bu orgeneraller, aynı zamanda ÇKP’in en üst yönetim organı olan 24 kişilik Siyasi Büronun da üyesi olduğundan protokolde diğer askerlerden üstün sayılıyor.

Savunma Bakanı, Genelkurmay Başkanı, MAK Siyasi Çalışma Dairesi Direktörü ve MAK Disiplin Teftiş Komisyonu Sekreteri komisyonda üye olarak yer alıyorlar.

2022’de seçilen komisyondan geriye tek asker üye kaldı

Devlet Başkanı Şi’nin iktidara geldikten sonra başlattığı yolsuzlukla mücadele kampanyasında aslında daha önce silahlı kuvvetlerin bazı üst düzey yetkilileri hakkında soruşturmalar açılmıştı.

Eski MAK Başkan Yardımcısı Orgeneral Guo Boşiong, 2016’da rüşvet vermekten ömür boyu hapis cezasına çarptırılırken hakkında yolsuzluk soruşturması yürütülen bir başka eski MAK Başkan Yardımcısı Orgeneral Şü Sayhou, askeri mahkemeye çıkarılamadan 2015’te kanserden hayatını kaybetmişti.

2017’de MAK üyesi Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fang Fınghui aniden ortadan kaybolmuş, ardından 2018’de partiden ihraç edilmiş ve 2019’da yolsuzluktan ömür boyu hapse çarptırılmıştı.

Ancak son birkaç yıldaki soruşturmalar, MAK’ın adeta toptan tasfiyesiyle sonuçlandı. ÇKP’nin 2022 yılında düzenlediği 20. Ulusal Kongre’de seçilen komisyondan geriye yalnızca tek asker üye kaldı.

Roket Kuvvetlerine soruşturma

Yolsuzluk soruşturmaları, ilk olarak 2023’te Çin ordusunun stratejik caydırıcılık bakımından kritik nükleer silahları ve uzun menzilli füzelerinden sorumlu Roket Kuvvetlerini hedef aldı.

MAK Disiplin Teftiş Komisyonu, 28 Temmuz 2023’te, Roket Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Li Yüçao ile Komutan Yardımcısı Korgeneral Liu Guangbin’in yanı sıra eski Komutan Yardımcısı Korgeneral Cang Cıncong’un soruşturulduğunu bildirdi. Soruşturmada komutan ve yardımcılarının yanı sıra Roket Kuvvetleri Siyasi Komiseri Orgeneral Şü Congbo da görevden alındı.

Roket Kuvvetleri Komutanlığına, eski Deniz Kuvvetleri Komutan Yardımcısı Vang Houbin, Roket Kuvvetleri Siyasi Komiserliğine ise eski Güney Cephe Komutanlığı Siyasi Komiser Yardımcısı Şü Şişıng orgeneral rütbesibe yükseltilerek atandı.

Eski Savunma Bakanı Orgeneral Vey Fınghı’nın bir dönem komutanı olduğu kuvveti hedef alan soruşturma bir dalganın ilk işaretini verirken Vey de emekliye ayrıldığı halde tahkikata dahil edildi.

Donanım Geliştirme Dairesine soruşturma

MAK’ın askeri donatım ve modernizasyonundan sorumlu Donanım Geliştirme Dairesi, Temmuz 2023’te tedarik ve ihale süreçlerinde “düzenleme ve disiplin ihlalleri” nedeniyle soruşturma başlatıldığını duyurdu. Duyuruda o sırada Savunma Bakanı olan Orgeneral Li Şangfu’nun daire başkanı olduğu Ekim 2017’den itibaren tespit edilen “uygunsuzluklarla” ilgili ihbar çağrısı yapılıyordu.

Bakan Li, bundan yaklaşık bir ay sonra Ağustos 2023’te aniden ortadan kayboldu ve ardından 24 Ekim 2023’te görevden alındı. Yerine Donanma Komutanı Oramiral Dong Cün, Savunma Bakanı olarak atandı.

ÇKP Siyasi Bürosu, 27 Haziran 2024’te yaptığı toplantının ardından eski savunma bakanları Vey ve Li’nin, “ciddi disiplin ihlalleri ve suçlar” nedeniyle partiden ihraç edildiğini ve “rüşvet” ve “görevi kötüye kullanma” suçlarından yargılanacaklarını duyurdu. Rütbelerini geri alınan Vey ve Li, ordudan da ihraç edildi.

Halef ve selef iki savunma bakanını tasfiye edilmesine varan soruşturmalar, nükleer silahlar ve gelişmiş silah donanımları gibi Çin ordusunun en kritik kapasitelerini ilgilendiren birimlerde dahi derin bir yolsuzluk probleminin olduğuna işaret ediyordu.

MAK üyesi oramiral hedefte

Kasım 2024’te, MAK’ın ideoloji ve personel atamalarından sorumlu Siyasi Çalışma Dairesi Direktörü Oramiral Miao Hua’nın “ciddi disiplin ihlalleri” nedeniyle soruşturulduğu bildirildi.

Ordudaki tüm askeri birlik ve birimlerin siyasi denetiminden sorumlu, siyasi komiserlerin başı konumundaki kişinin ihlallerle suçlanması, tüm personel atamalarını şaibeli hale getirme ihtimali nedeniyle orduda sarsıntı yaratmaya adaydı.

Miao’nun soruşturması ile bağlantılı olarak Savunma Bakanı Dong Cün’ün de soruşturulduğu iddia edildi. Bakan Dong, Miao gibi bir denizci subay olduğundan, onun referansıyla göreve geldiği ileri sürüldü. Ancak Miao ihraç edilirken Bakan Dong görevini sürdürdü.

En kıdemli ikinci generale ihraç

Çin ordusunun en kıdemli ikinci generali, MAK Başkan Yardımcısı Orgeneral Hı Veydong, 2025 yılı içinde soruşturma geçirirken aynı yılın ekim ayında partiden ihraç edildi.

“Disiplini ihlal” ve “görev bağlantılı suçlar” nedeniyle parti üyeliğinden çıkarıldığı belirtililen Hı, 1967’den beri bu görevdeyken soruşturma geçiren ilk isim oldu.

Hı’nın yerine Merkezi Askeri Komisyon Başkan Yardımcılığına, yolsuzluk soruşturmalarının yürütülmesinden sorumlu Disiplin Teftiş Komisyonu Sekreteri General Cang Şıngmin atandı.

Şi’ye en yakın isme soruşturma

Yolsuzluk soruşturmalarında asıl büyük şok ise 24 Ocak’ta Çin’in en kıdemli generali, diğer MAK Başkan Yardımcısı Orgeneral Cang Youşia hakkında soruşturma başlatıldığının duyurulmasıyla yaşandı. Cang ile MAK üyesi Genelkurmay Başkanı Orgeneral Liu Cınli’nın da soruşturulduğu bildirildi.

Çin Devlet Başkanı Şi ile geçmişe dayalı aile dostluğu bulunan Cang, Çin ordusu içinde ona en yakın isimlerden birisi olarak biliniyordu.

Şi ve Cang’ın, her ikisi de Şaanşi eyaleti yerlisi olan babaları, iç savaşta Mao Zıdong önderliğindeki Komünist milislerin önde gelen siyasi ve askeri figürleri arasındaydı. Cang’ın babası Cang Congşün, ÇHKO’nun o dönemki Kuzeybatı Saha Ordusunun komutanı iken Şi’nin babası Şi Congşün, bu ordunun siyasi komiseriydi.

2011 yılında orgeneralliğe terfi eden 75 yaşındaki Cang, 2012’de, Şi’nin ÇKP Genel Sekreteri seçilmesinin ardından o zamanki adıyla Genel Silahlanma Dairesi olan, daha sonra Donanım Geliştirme Dairesi adını alacak olan ordu donatım biriminin başına getirilmişti.

Cang, Devlet Başkanı Şi’nin iktidarında ordunun reformu ve modernizasyonu için başlattığı hamlelerin yürütülmesinde kilit rol oynamıştı.

MAK Başkan Yardımcısı Hı ve üye Savunma Bakanı Li ile Siyasi Çalışma Dairesi Direktörü Miao’nun ihracı, Başkan Yardımcısı Cang ve üye Genelkurmay Başkanı Liu hakkında başlatılan soruşturmalarla ordunun tepe yönetiminde adeta yaprak dökümü yaşandı. Komisyonda soruşturmaya geçirmeyen tek asker üye Disiplin Teftiş Komisyonu Sekreteri Cang kaldı. Soruşturma geçirmeyen tek üye, soruşturmalardan sorumlu birimin başındaydı.

Kuvvet komutanları ortadan kayboldu

Soruşturmalar, kuvvet karargahlarındaki çok sayıda üst düzey generalin de akıbetini belirsiz hale getirdi.

Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Li Çiaoming ortadan kaybolurken Kara Kuvvetleri Siyasi Komiseri Çin Şutong partiden ihraç edildi. Aralık 2024’te Kuvvetin siyasi komiserliğine Hava Orgeneral Çın Hui getirildi.

Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Hu Cogming, Çin’in üçüncü uçak gemisi Fucien’in 5 Ekim 2025’te düzenlenen hizmete girme törenine katılmadı. Deniz Kuvvetleri Siyasi Komiseri Oramiral Yüen Huacı ise partiden ihraç edildi.

Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Çang Dingçiu ve Hava Kuvvetleri Siyasi Komiseri Orgeneral Guo Puoşiao, 2025 yılı sonbaharından bu yana kamuya açık etkinliklerde yer almadı. İki generalin de akıbeti belirsizliğini koruyor.

Halefinin geçirdiği yolsuzluk soruşturması nedeniyle Roket Kuvvetleri Komutanlığına atan Orgeneral Vang Houbin, benzer bir soruşturmanın sonucunda partiden ihraç edildi. Roket Kuvvetleri Siyasi Komiseri Şü Şişıng, 20-23 Ekim 2025’te düzenlenen ÇKP Merkez Komitesi 4. Oturumu’na katılmadı.

Cephe Komutanlıkları

Öte yandan soruşturmaların sahadaki birliklere de yansımaları oldu. Çin ordusunun, geçmişte askeri bölge olarak düzenlenen, 2016 yılındaki reform ile müşterek harekat esasına dayalı olarak yeniden yapılandırılan askeri kıtaları da soruşturmalardan etkilendi.

Ülkenin doğu kıyalarında konuşlu, Tayvan’ın bulunduğu bölgeden sorumlu kritik bir ordu grubu olan Doğu Cephesi’nin Komutanı Orgeneral Lin Şiangyang partiden ihraç edilirken Siyasi Komiseri Orgenaral Hı Ping ortadan kayboldu. Aralık 2025’te Lin’in yerine Orgeneral Yang Cıbin, Hı’nın yerine ise Oramiral Liu Çingsong atandı.

Güney Çin Denizi’nin bulunduğu bölgeden sorumlu Güney Cephesi’nin Komutanı Orgeneral Vu Yanan ve Siyasi Komiseri Oramiral Vang Vınçüen, komutanlığın emrine verilecek Fucien uçak gemisinin hizmete girme törenine katılmadı.

Batı Cephesi Komutanı Orgeneral Vang Hayciang ve Siyasi Komiseri Orgeneral Li Fıngbiao, Kuzey Cephesi Komutanı Orgeneral Huang Ming ve Siyasi Komiseri Orgeneral Cıng Şüen, Merkez Cephesi Komutanı Orgeneral Vang Çiang ve Siyasi Komiseri Orgeneral Şü Dıçing bir süredir kamuya açık etkinliklerde yer almıyor.

Merkez Cephesi Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Han Şıngyan, 2. Dünya Savaşı’nın bitişinin 80. yılı dolayısıyla 3 Eylül 2025’te başkent Pekin’de düzenlenen askeri geçit töreninin komutanlığını üstlenirken Aralık 2025’te orgeneral rütbesiyle Merkez Cephesi Komutanlığına atandı.

Ordunun merkez yönetimini ve tüm muharip birimlerini etkileyen soruşturmalar, Çin ordusunun üst düzey generallerinin neredeyse tamamını şüpheli hale getirdi.